1. Günlük dille değil, kararın diliyle arayın
Kararlar hukuk terimiyle yazılır. Müvekkilin anlattığı olayı olduğu gibi arama kutusuna yazmak, aramanın en sık başarısızlık sebebidir. Arada tercüme gerekir:
| Olayın anlatımı | Kararlarda geçen terim |
|---|---|
| Kiracı evden çıkmıyor | tahliye taahhüdü · iki haklı ihtar · ihtiyaç nedeniyle tahliye |
| İşten çıkardılar, tazminat alabilir miyim | feshin geçerli sebebe dayanmaması · haklı nedenle fesih · kıdem tazminatı |
| Babam malını kardeşime devretmiş | muris muvazaası · tapu iptali ve tescil · mirastan mal kaçırma |
| Kira çok düşük kaldı | kira bedelinin tespiti · uyarlama · hakkaniyet indirimi |
| Trafik kazasında yaralandım | maddi ve manevi tazminat · kusur oranı · destekten yoksun kalma |
Terimi bilmiyorsanız iki yol var: kavramı anlatan bir metinden terimi çıkarmak, ya da geniş bir aramayla gelen ilk kararların kendi diline bakıp oradan terim toplamak. İkincisi daha güvenilirdir; çünkü terim, sizin tahmininizden değil külliyattan gelir.
Çok kelime yazınca sonuç neden azalır
Arama motorları varsayılan olarak terimlerin hepsinin geçtiği kararı arar. Altı kelimelik bir cümle yazdığınızda, altısının birden geçtiği karar sayısı hızla sıfıra iner. Doğru yaklaşım, iki üç ayırt edici terimle başlayıp sonucu daraltmaktır. “Dava”, “mahkeme”, “hüküm” gibi her kararda geçen kelimeler ayırt edici değildir; onları aramaya koymak sonucu daraltmaz, yalnızca sıralamayı bozar.
2. Künyenin altı parçası
Bir kararın kimliği künyesidir. Eksik ya da yanlış künye, karara ulaşılamaması demektir.
- Merci — Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, Hukuk Genel Kurulu, Danıştay 10. Daire, bölge adliye mahkemesi dairesi ya da ilk derece mahkemesi.
- Esas numarası —
2021/1234 E.Dosyanın açıldığı yıl ve sıra numarası. - Karar numarası —
2022/5678 K.Kararın verildiği yıl ve sıra numarası. Esas ile karar yılının farklı olması normaldir. - Karar tarihi — Güncellik değerlendirmesinin dayanağı.
- Karar türü — Onama, bozma, düzelterek onama; ya da içtihadı birleştirme kararı.
- Kaynak — Kararı gördüğünüz yer. Atıfın doğrulanabilir olması buna bağlıdır.
Esas ve karar numaralarının yıllarını birbirine karıştırmak, uygulamada en sık görülen künye hatasıdır. “2021/1234 E., 2021/5678 K.” diye yazılan bir karar çoğu zaman aslında 2022 karar yıllıdır.
3. Süzgeçler ne işe yarar
Daire süzgeci
Aynı konu farklı dairelerde farklı yönde çözülebilir. Konunuzun hangi dairede görüldüğünü biliyorsanız süzgeci uygulayın; bilmiyorsanız önce süzgeçsiz arayıp gelen kararların hangi dairelerden geldiğine bakın. Bu, konunun hangi dairenin işi olduğunu külliyata sordurmanın pratik yoludur.
Norm süzgeci
Kanun maddesi üzerinden arama, kelime aramasından daha kararlıdır: terim değişir, madde numarası değişmez. “TBK m.344”, “HMK m.104”, “İİK m.62” gibi bir zeminden başlamak, konuyu dağıtmadan tutar.
Tarih aralığı
Mevzuat değişikliği olan konularda tarih aralığı zorunludur. Eski kanun döneminde verilmiş bir karar, bugünkü uyuşmazlıkta dayanak olmaz — üstelik metni bugünkü terimlerle yazıldığı için arama sonucunda ayırt edilmesi zordur.
4. Bulduktan sonra: üç denetim
a) Künye kaynağından doğrulanmalı. Kararı bir alıntıdan, bir yazıdan ya da bir yapay zekâ çıktısından aldıysanız, künyenin gerçekten var olduğunu resmî kaynakta görün. Var olmayan künye, dilekçedeki en pahalı hatadır.
b) Alıntı karar metninde geçmeli. Kararın “ilke cümlesi” diye dolaşan ifadelerin bir kısmı kararda o haliyle geçmez; özetlenirken keskinleşmiş olabilir. Alıntı yapıyorsanız cümleyi metinden görün.
c) Cümle çoğunluk görüşü mü? Karşı oyda geçen bir cümleyi kararın görüşü gibi alıntılamak, karşı tarafın ilk itirazıdır ve dilekçenin o bölümünü tek cümlede çürütür.
5. Kararın hâlâ geçerli olup olmadığı
Bulunan karar eski olabilir; daire içtihadını değiştirmiş, içtihadı birleştirme kararı çıkmış ya da dayandığı madde değişmiş olabilir. Bu ayrı ve önemli bir konu — bir kararın hâlâ geçerli olup olmadığı nasıl anlaşılır sayfasında adım adım anlatılıyor.
Sık sorulanlar
İçtihat araması neden hiç sonuç vermiyor?
Genellikle iki sebepten: günlük dille aranması ve çok sayıda kelimenin birden zorunlu kılınması. İki üç ayırt edici hukuk terimiyle yeniden deneyin.
Arama çok fazla sonuç veriyor, nasıl daraltırım?
Önce norm (kanun maddesi), sonra daire, en son tarih aralığı ekleyin. Kelime eklemek yerine süzgeç eklemek, kümeyi anlamlı biçimde daraltır.
Emsal karar ile bağlayıcı karar aynı şey mi?
Değil. Daire kararları yol gösterir ama bağlayıcı değildir. İçtihadı birleştirme kararları ise Yargıtay Kanunu m.45/5 uyarınca bağlayıcıdır ve daire kararlarından önce değerlendirilmelidir.
Yapay zekâdan aldığım kararlara güvenebilir miyim?
Künyeyi kaynağından doğrulamadan hayır. Üretilen metinlerde var olmayan künye ve karar metninde geçmeyen alıntı görülebiliyor; ikisi de dilekçede geri dönüşü zor hatalardır.
Bu adımları programa yaptırmak
LEGAPRO İçtihat Pro bu rehberdeki denetimleri araç haline getirir: künye kaynağından doğrulanır, alıntının karar metninde geçip geçmediği kontrol edilir, karşı oydan gelen cümle dilekçeye konmaz ve neden konmadığı yazılır. Aramada da aynı mantık vardır: konu, külliyatın kendi terimlerine çevrilerek aranır.